Online congres: Bij WAISe van intelligentie

Tijdens het online congres: Bij WAISe van Intelligentie delen de sprekers de nieuwste inzichten en best practices rondom intelligentie en diagnostiek vanuit verschillende invalshoeken. Daarnaast geven we een eerste inkijk in de WAIS-5-NL.

Praktische informatie

• Datum: vrijdag 30 oktober 2026
• Vorm: online
• Tijd: een dagvullend programma
• Geaccrediteerd

Programma

We werken momenteel aan een inhoudelijk sterk programma met een inspirerende keynote van dr. Loes van Aken, aangevuld met verdiepende plenaire sessies en een plenaire productpresentatie van de WAIS-5-NL. 

De komende periode voegen we hier stapsgewijs meer informatie toe over de sprekers en de inhoud van het programma.

Overzicht van de keynotes en (plenaire) sessies 

Keynote
Dr. Loes van Aken Intelligentie – een niet te verwaarlozen kompas in psychologische diagnostiek

Plenaire sessies
Productdevelopers Joëlle Dek en Mirjam van der Zee - Productpresentatie WAIS-5-NL

Dr. Alexander Savi - Wat is intelligentie? Nieuwe inzichten en verklaringen

Roy de Kleijn - Cognitive offloading – De invloed van het gebruik van ChatGPT AI op het brein

Dr. Bas Hemker - Het nut (en de beperkingen) van intelligentietests in individuele beoordeling

Paul van der Heijden & Dr. Loes van Aken [Titel bijdrage volgt]

Sessies

Intelligentie – een niet te verwaarlozen kompas in psychologische diagnostiek 
Dr. Loes van Aken

In de psychologische diagnostiek wordt vaak onderscheid gemaakt tussen verschillende onderzoeksdomeinen, zoals intelligentieonderzoek, neuropsychologisch onderzoek, persoonlijkheidsonderzoek en onderzoek naar psychopathologie. Hoewel deze domeinen in de praktijk vaak afzonderlijk worden benaderd, kunnen menselijk gedrag en de klachten waarmee cliënten zich presenteren slechts worden begrepen vanuit hun onderlinge samenhang.

In deze keynote wordt besproken hoe intelligentieonderzoek een fundamenteel referentiekader biedt voor de duiding van klachten op het gebied van cognitie, gedrag, persoonlijkheid en/of psychopathologie. Vanuit hedendaagse theoretische modellen wordt belicht welke rol intelligentie speelt binnen zowel neuropsychologisch als psychologisch onderzoek. Daarbij wordt aandacht besteed aan de invloed van algemene cognitieve vaardigheden op neuropsychologische testprestaties en de implicaties hiervan voor de interpretatie van cognitieve profielen. Bovendien beïnvloedt intelligentie niet alleen de interpretatie van cognitieve testresultaten, maar ook de wijze waarop psychopathologie zich manifesteert, het beloop ervan en de mogelijkheden voor behandeling.

De centrale boodschap is dat intelligentieonderzoek niet op zichzelf staat, maar richting geeft aan de integratie van diagnostische bevindingen.

Productpresentatie WAIS-5-NL
Joëlle Dek en Mirjam van der Zee

Maak kennis met de WAIS-5-NL! In deze presentatie bespreken we de inhoud en opbouw van de WAIS-5-NL, de belangrijkste verschillen met de WAIS-IV-NL en de nieuwe subtests. Daarnaast krijg je inzicht in het Nederlandstalige onderzoekstraject en een vooruitblik op de definitieve uitgave voor Nederland. Een inspirerende update voor iedereen die werkt met cognitieve diagnostiek bij volwassenen.

Wat is intelligentie? Nieuwe inzichten en verklaringen
Dr. Alexander Savi 

We weten misschien hoe we intelligentie kunnen meten, maar weten we ook wat het is? Centraal in het construct intelligentie staat één empirisch fenomeen, de positive manifold: de positieve samenhang tussen prestaties op uiteenlopende cognitieve tasks. Ruim honderd jaar geleden verklaarde Spearman dit fenomeen met een algemene intelligentiefactor, de g-factor of mental energy. Die verklaring domineerde het denken over intelligentie decennialang. In dit praatje laat ik zien hoe dat denken de laatste jaren radicaal aan het veranderen is: nieuwe verklaringen vatten de positive manifold niet op als bewijs voor een onderliggende factor, maar als het resultaat van een complex dynamisch systeem, een verklaring die een duidelijke rol opeist voor leren en ontwikkeling in de totstandkoming van intelligentie.

Het nut (en de beperkingen) van intelligentietests in individuele beoordeling
Dr. Bas Hemker

Deze lezing behandelt het nut én de grenzen van intelligentietests bij individuele beoordeling. In het veld is er kritiek op het gebruik ervan, met name op het absoluut hanteren van IQ-scores, wat terecht wijst op meetfouten en beperkingen. Toch pleiten wij tegen een volledig verbod: gestandaardiseerde intelligentietests bieden immers objectieve normen, beperken subjectieve vertekening en zijn waardevol bij verantwoord gebruik. Belangrijke aandachtspunten zijn rapportage met betrouwbaarheidsintervallen, representatieve normgroepen, duidelijke doelgroepafbakening en het combineren van kwantitatieve met kwalitatieve gegevens. Dynamische toetsing en observatie kunnen waardevolle aanvullingen zijn, maar geen volledige vervanging. We plaatsen dit binnen het kader van mechanische integratie van informatie, waarbij heldere regels en algoritmes worden vergeleken met puur klinisch oordeel. Tot slot presenteren we praktische aanbevelingen voor toetsgebruik, interpretatie en besluitvorming, zodat professionals op basis van evidence-based inzichten weloverwogen en verantwoorde beslissingen kunnen nemen in diverse praktijksituaties.
 
De lezing is gebaseerd op het artikel "On the usefulness of testing intelligence" uit 2025 dat door de spreker is geschreven samen met een aantal collega’s uit COTAN. Ons artikel is een reactie op een kritisch artikel van Van Hoogdalem en Bosman (2024).

Sprekers

Dr. Loes van Aken

Dr. Loes van Aken is als klinisch neuropsycholoog en senior onderzoeker verbonden aan het Topklinisch Centrum voor Neuropsychiatrie van Vincent van Gogh. Haar expertise ligt op het gebied van innovatieve neuropsychologische diagnostiek en diagnostische interventies. Haar onderzoek richt zich op de relatie tussen intelligentie en cognitie -in het bijzonder executieve functies- en psychopathologie.

In haar werk staat de integratie van wetenschap et praktijk centraal, waarbij intelligentieonderzoek een belangrijk schakel vormt in het begrijpen en verklaren van complexe problematiek. Naast haar klinische en wetenschappelijke werkzaamheden verricht ze landelijk consultaties en is zij actief als docent en opleider.

Joëlle Dek en Mirjam van der Zee

Joëlle Dek is afgestudeerd als orthopedagoog aan de UvA en sinds 2008 werkzaam bij de afdeling Research & Development van Pearson Benelux B.V. Eerst in de rol van product developer en momenteel als senior sampling coördinator. Dit houdt in dat Joëlle bij het project van de WAIS-5-NL verantwoordelijk was voor de coördinatie van de Nederlandse dataverzameling. Zij heeft de 102 Nederlandse testleiders die alle WAIS-5-NL afnames hebben verzorgd, getraind en begeleid. Ook heeft zij zich beziggehouden met het werven van respondenten, de data (laten) invoeren en data opgeschoond.

Mirjam van der Zee is afgestuurd als psycholoog aan de UvA en sinds 2017 werkzaam bij Pearson Benelux B.V. Eerst als Test Consultant als onderdeel van het Sales & Marketing team en sinds 2020 op de afdeling R&D als Product Developer, waar zij zich bezighoudt met de ontwikkeling van verschillende onderzoeksinstrumenten. Bij het project van de WAIS-5-NL is Mirjam verantwoordelijk voor de planning, het budget en de kwaliteit. Dat betekent onder andere dat zij de Nederlandse handleidingen van de test schrijft, betrokken is bij de ontwikkeling van de digitale WAIS-5-NL, en ook bijvoorbeeld samenwerkt met de vormgever.

Dr. Alexander Savi

Alexander Savi is universitair docent bij de vakgroep Psychologische Methodenleer aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn werk slaat een brug tussen de wetenschap van het leren en de wetenschap van intelligentie. Met zijn EdAptiv-lab richt hij zich op het dynamische proces van leren, waarbij motivation en strategieën een belangrijke rol spelen. Daarvoor analyseert hij grootschalige data van online oefensystemen, ontwikkelt hij adaptieve leeralgoritmen en voert hij interventies en grootschalige experimenten uit, in samenwerking met scholen en ontwikkelaars. Daarnaast bestudeert hij de ontwikkeling van intelligentie, waarbij hij met behulp van complexe-systeemmodellen onderzoekt hoe leren daaraan bijdraagt. Zijn werk is gepubliceerd in onder andere Science, Perspectives on Psychological Science en Intelligence.

Roy de Kleijn

Roy de Kleijn is werkzaam als universitair docent aan de Universiteit Leiden waar hij onderzoek doet en doceert aan de opleidingen Psychologie en Informatica, waarin hij beide is afgestudeerd en gepromoveerd. Hij coördineert de cursussen Inleiding in de Psychologie en Artificial Intelligence. Zijn onderzoek richt zich op mens-robotinteractie en reinforcement learning in robots.

Dr. Bas Hemker

Bas Hemker is senior onderzoeker en consultant bij CitoLab en is mede-teamleider van de internationale afdeling. Na afronding van zijn proefschrift over itemresponstheorie (IRT) begon hij zijn werk in 1996 bij Cito bij de afdeling psychometrie. Daar deed hij ruime ervaring op in toetsontwikkeling en grootschalig nationaal onderzoek. Na enige jaren als manager van deze afdeling lonkte het onderzoek weer. Hij is nu werkzaam in het Team Onderwijskundig Onderzoek en werkt hij voor een dag in de week bij Radboud Universiteit. Hij is lid van Nederlandse Commissie Testaangelegenheden (COTAN), waar hij bijdroeg aan het Nederlandse beoordelingssysteem voor testkwaliteit en geeft regelmatig trainingen, reviews en kwaliteitsadvies nationaal en internationaal.

Prof. Dr. Paul van der Heijden

Prof. dr. Paul van der Heijden is geregistreerd klinisch psycholoog en als bijzonder hoogleraar verbonden aan het Behavioural Science Institute van de Radboud Universiteit Nijmegen. Zijn onderzoekinteresse richt zich op de diagnostiek van persoonlijkheid en psychopathologie en de psychodiagnostische besluitvorming. Hij is werkzaam als clinicus, senior wetenschappelijk onderzoeker en praktijkopleider bij het Centrum voor Adolescentenpsychiatrie van Reinier van Arkel GGZ te 's-Hertogenbosch en daarnaast is hij samen met dr. Marc Hendriks oprichter van Captum.

Voor wie?

Dit congres is bedoeld voor klinisch psychologen, GZ-psychologen, masterpsychologen, psychodiagnostisch werkenden, psychiaters en andere professionals die werken met volwassenen, met een focus op psychodiagnostiek en neuropsychologie.